Σημερινό ωράριο εξυπηρέτησης: από 08:00 έως 14:30
  • English
  • Πνευματικά Δικαιώματα

    Ως ερευνητής, θα χρειαστεί αρκετές φορές να χρησιμοποιήσετε υλικό π.χ. βιβλία, περιοδικά, εικόνες και διαγράμματα, προκειμένου να υποστηρίξετε το ερευνητικό σας ερώτημα. Το υλικό αυτό πιθανά να υπόκειται σε περιορισμούς Δικαιώματος Πνευματικής Ιδιοκτησίας τους οποίους πρέπει να γνωρίζετε και να σεβαστείτε.

    Πνευματική Ιδιοκτησία

    Η πνευματική ιδιοκτησία αποτελεί είδος δικαιώματος επί άυλων αγαθών, εδώ έργων της διανοίας, και ανήκει στην ευρύτερη κατηγορία των δικαιωμάτων που προστατεύουν τα έργα της ανθρώπινης διάνοιας και είναι γενικότερα γνωστά με τον τίτλο Δικαιώματα Διανοητικής Ιδιοκτησίας. Η πνευματική ιδιοκτησία, που πλέον ουσιαστικά ταυτίζεται με αυτό που στο Αγγλοαμερικανικό δίκαιο ονομάζεται Copyright, δίδει ένα περιορισμένο στο χρόνο, αλλά απόλυτο και αποκλειστικό δικαίωμα στο δημιουργό έργων του πνεύματος, όπως αυτά ορίζονται στο νόμο, να ασκεί μία σειρά από εξουσίες, οικονομικής και ηθικής φύσεως. Το γεγονός αυτό, αυτομάτως αποκλείει τη χρήση του έργου από άλλους, χωρίς αδειοδότηση από τον δημιουργό, η οποία μπορεί να υπόκειται και σε τέλη χρήσης.

    Προκειμένου όμως να διευκολυνθεί η πραγματοποίηση μίας σειράς ενεργειών που ο νομοθέτης έκρινε κοινωνικά και οικονομικά σημαντικές, ο Ν.2121/1993 αναφέρει συγκεκριμένους περιορισμούς του δικαιώματος, που αν συντρέχουν, δε χρειάζεται να ζητήσω την άδεια του δικαιούχου των δικαιωμάτων. Αυτοί οι περιορισμοί ονομάζονται και εξαιρέσεις του δικαιώματος ή δικαιοχρησία (fairuse – ΗΠΑ, fairdealing – Ηνωμένο Βασίλειο) και αναλύονται στο τέταρτο κεφάλαιο του Ν.2121/1993, στα άρθρα 18 εως 28Γ.

    Το αρ. 28Γ παρέχει τη γενική αρχή που πρέπει να χρησιμοποιείται στην ερμηνεία των Περιορισμών. Σύμφωνα με τη γενική αυτή ρήτρα οι περιορισμοί αυτοί:

    1. πρέπει να εφαρμόζονται μόνο σε ειδικές περιπτώσεις
    2. οι περιπτώσεις αυτές δεν πρέπει να αντίκεινται στην κανονική εκμετάλλευση του έργου ή άλλου προστατευόμενου αντικειμένου
    3. δεν πρέπει να θίγουν αδικαιολόγητα τα συμφέροντα του δικαιούχου

    Η γενική ρήτρα αυτή είναι γνωστή και ως κανόνας των τριών σταδίων.

    Επιγραμματικά, οι περιορισμοί του δικαιώματος είναι:

    1. Αναπαραγωγή για ιδιωτική χρήση
    2. Παράθεση αποσπασμάτων
    3. Σχολικά βιβλία και ανθολογίες
    4. Αναπαραγωγή για διδασκαλία
    5. Αναπαραγωγή από βιβλιοθήκες και αρχεία
    6. Αναπαραγωγή κινηματογραφικών έργων
    7. Αναπαραγωγή για σκοπούς δικαστικούς ή διοικητικούς
    8. Χρήση για λόγους ενημέρωσης
    9. Χρήση εικόνων με έργα σε δημόσιους χώρους
    10. Δημόσια παράσταση ή εκτέλεση σε ειδικές περιστάσεις
    11. Έκθεση και αναπαραγωγή εικαστικών έργων
    12. Αναπαραγωγή προς όφελος τυφλών και κωφαλάλων

    Τι μπορούμε να κάνουμε;

    Η χρήση υλικού τρίτων στη συγγραφή μιας εργασίας, στηρίζεται συνήθως στον περιορισμό που αναφέρεται στην παράθεση αποσπασμάτων. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι μπορούμε να χρησιμοποιούμε απόσπασμα κειμένου που έχει δημοσιευτεί παλαιότερα με σκοπό την υποστήριξη ή την κριτική της γνώμης κάποιου, κάνοντας πάντα αναφορά στην αρχική πηγή. Αυτή η πρακτική, πέραν της ηθικής της διάστασης, μας βοηθά να αποφύγουμε να υποπέσουμε σε λογοκλοπή ή πλαγιαρισμό, όπως ονομάζεται η «…ιδιοποίηση ιδεών, μεθόδων και κειμένου από κάποιον άλλο, χωρίς να υπάρχει αντίστοιχη αναφορά στην πηγή και με την σαφή πρόθεση να παρουσιαστούν ως πνευματική δημιουργία του προσώπου αυτού.» (American Association of University Professors, September/October, 1989). Το ίδιο, όμως δεν ισχύει και για εικόνες/διαγράμματα/φωτογραφίες, τις οποίες οφείλουμε να ελέγχουμε κατά περίπτωση, καθώς η έννοια απόσπασμα, αποκτά άλλη σημασία.

    Στην περίπτωση που θέλουμε οπωσδήποτε να προσθέσουμε εικόνες στο κείμενό μας, θα πρέπει να ελέγξουμε το καθεστώς με το οποίο διατίθενται. Υπάρχουν πλέον αρκετές ιστοσελίδες, που παρέχουν εικόνες ανοικτές με συγκεκριμένους όρους χρήσης. Μερικές από αυτές μπορείτε να βρείτε στην ιστοσελίδα «Πηγές Πληροφόρησης Ανοικτής Πρόσβασης» του έργου Ανοικτά Ακαδημαϊκά Μαθήματα του Πανεπιστημίου μας. Αυτές οι εικόνες, συνοδεύονται συνήθως με τις γνωστές άδειες χρήσης Creative Commons με τις οποίες οφείλει να συμμορφώνεται ο εκάστοτε χρήστης.

    ΠΡΟΣΟΧΗ: Είναι καλό να ελέγχετε πάντα τις άδειες χρήσης του υλικού, καθώς αυτές μπορεί να είναι διαφορετικές ακόμα και σε εικόνες που προέρχονται από την ίδια σελίδα.

    Τι είναι οι άδειες Creative Commons;

    Αυτός που λαμβάνει μια ιδέα από εμένα, εμπνέεται χωρίς εγώ να χάνω την ιδέα.Αυτός που ανάβει το κερί του από το δικό μου, φωτίζεται χωρίς να με συσκοτίζει.

    Με αυτόν τον τρόπο προσέγγισε ο Thomas Jefferson, τρίτος πρόεδρος των ΗΠΑ σε επιστολή του προς τον Isaac McPherson το θέμα της πνευματικής ιδιοκτησίας και αυτά τα λόγια αποτέλεσαν πηγή έμπνευσης των ιδρυτών των Creative Commons.

    Ο οργανισμός Creative Commons ιδρύθηκε το 2001 ως μη κερδοσκοπικός οργανισμός με βασικό στόχο την προώθηση ψηφιακών έργων σε ένα πιο ανοικτό και ευέλικτο πλαίσιο από αυτό που ορίζεται με τους κλασσικούς μηχανισμούς του Copyright. Η γιγάντωση του Διαδικτύου και η ανάγκη για αναγνώριση σε συνδυασμό με το δικαίωμα του δημιουργού για κατοχύρωση των πνευματικών του δικαιωμάτων, οδήγησε στη δημιουργία των αδειών Creative Commons που χρησιμεύουν ως επιπρόσθετο «νομικό» μέσο προστασίας του δημιουργού, παραχωρώντας ωστόσο περισσότερα δικαιώματα στον τελικό χρήστη από αυτά που ορίσουν οι κλασσικοί κανονισμοί του Copyright.

    Οι άδειες

    Οι άδειες Creative Commons αφορούν και μπορούν να εφαρμοστούν σε κάθε είδους δημοσίευση ψηφιακών αρχείων. Στην απόφαση για την επιλογή της κατάλληλης άδειας χρήσης λαμβάνονται υπόψη τρία βασικά ερωτήματα:

    1. Απαιτείται η αναφορά του δημιουργού;
    2. Επιτρέπεται η εμπορική χρήση;
    3. Επιτρέπεται η τροποποίηση του έργου; Εάν ναι, ο χρήστης θα πρέπει να χρησιμοποιήσει την ίδια άδεια χρήσης ή μπορεί να επιλέξει άλλη;

    Τα ερωτήματα αυτά αντιστοιχούν στην υιοθέτηση ή όχι, τεσσάρων βασικών όρων στην επιλεγμένη άδεια:

    Εικονίδιο Συντόμευση Όρος
    (αγγλικά)
    Όρος
    (ελληνικά)
    Ορισμός
    cc-attribution by Attribution Αναφορά Απαιτείται αναφορά του δημιουργού ή του χορηγού της άδειας.
    cc-noncommercial nc Non Commercial Μη Εμπορική Χρήση Δε μπορεί να χρησιμοποιηθεί το έργο για εμπορικούς σκοπούς.
    cc-noderivatives nd No Derivative Works Όχι Παράγωγα Έργα Δεν επιτρέπεται για το έργο να αλλοιωθεί, να τροποποιηθεί ή να δημιουργηθεί κάτι νέο βασισμένο στο έργο.
    cc-share sa Share Alike Παρόμοια διανομή Εάν το έργο αλλοιωθεί, τροποποιηθεί ή δημιουργηθεί κάτι νέο βασισμένο στο έργο, το έργο που θα προκύψει θα μπορεί να διανεμηθεί μόνο με την ίδια ή παρόμοια άδεια.

     

    Η μίξη αυτών των όρων βοηθά στο να δημιουργηθούν οι έξι τακτικά χρησιμοποιούμενες άδειες:

     

    Εικονίδια Συντόμευση Έννοια
    cc-attribution by Αναφορά
    cc-attributioncc-share by-sa Αναφορά – Παρόμοια διανομή
    cc-attributioncc-noderivatives by-nd Αναφορά – Όχι Παράγωγα Έργα
    cc-attributioncc-noncommercial by-nc Αναφορά – Μη Εμπορική Χρήση
    cc-attributioncc-noncommercialcc-share by-nc-sa Αναφορά – Μη Εμπορική Χρήση – Παρόμοια διανομή
    cc-attributioncc-noncommercialcc-noderivatives by-nc-nd Αναφορά – Μη Εμπορική Χρήση – Όχι Παράγωγα Έργα

    Χρησιμοποιώντας λοιπόν υλικό που υπόκειται σε άδεια Creative Commons, προωθούμε την διαμοίραση του υλικού με τους όρους που έχει θέσει ο ίδιος ο δημιουργός, διασφαλίζοντας παράλληλα το δικαίωμα της ιδιοκτησίας του σε αυτό το υλικό.

    Τι ισχύει για το δικό μου υλικό.

    Από τη στιγμή που δημιουργείτε πρωτότυπο υλικό, αυτομάτως έχετε το δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας πάνω σε αυτό, το οποίο και μπορείτε να ενεργοποιήσετε με κάθε αφορμή. Η συγγραφή μίας μεταπτυχιακής ή διδακτορικής διατριβής, αποτελεί τη δική σας συνεισφορά στη γνώση, την οποία μπορείτε και πρέπει να προστατέψετε. Η δημοσίευση του υλικού σας, μολονότι φαίνεται αντιφατικό, είναι ένας επιπλέον τρόπος προστασίας, αλλά παράλληλα και γνωστοποίησης της δουλειάς σας.

    Νημερτής

    Με τη δημοσίευση του ψηφιακού αρχείου της διατριβής σας στο «Νημερτής», το ιδρυματικό αποθετήριο του Πανεπιστημίου Πατρών, το υλικό σας αποκτά αυτομάτως μία χρονοσήμανση (timestamp), η οποία χρησιμεύει ως αποδεικτικό της ημερομηνίας δημοσίευσης. Έτσι καλύπτεστε έναντι εργασιών που δημοσιεύθηκαν σε μεταγενέστερο χρόνο και έχουν οικειοποιηθεί δικό σας υλικό. Επίσης, η Νημερτή σας δίνει τη δυνατότητα επιλογής μιας άδειας Creative Commons, που θα σας βοηθήσει να ορίσετε τους όρους χρήσης του υλικού σας αλλά και τον τρόπο αναφοράς των άλλων προς εσάς.

    ΜΗΝ ΞΕΧΝΑΤΕ ότι στο «Νημερτής» παραχωρείτε μόνο το μη αποκλειστικό δικαίωμα δημοσίευσης της εργασίας σας. Αυτό σημαίνει ότι μπορείτε να το δημοσιεύσετε και σε κάποιο περιοδικό χωρίς κανένα πρόβλημα.

    Δημοσίευση σε περιοδικά

    Όταν επιλέξετε να δημοσιεύσετε την εργασία σας σε κάποιο περιοδικό, πρέπει να γνωρίζετε ότι με την υπογραφή ενός συμφωνητικού (license agreement), συνήθως καλείστε να μεταβιβάσετε τα δικαιώματά σας στον εκδότη του περιοδικού. Εάν δεν επιθυμείτε να γίνει αυτό, μπορείτε να ρωτήσετε τον εκδότη αν συμφωνεί στη χρήση μίας προσθήκης στη συμφωνία δημοσίευσης, με την οποία παραχωρείτε μόνο η άδεια της δημοσίευσης, χωρίς να μεταβιβάζετε τα δικαιώματά σας επί του υλικού. Τέτοιες συμφωνίες μπορείτε να βρείτε στα:

    Μία άλλη λύση είναι η δημοσίευση σε περιοδικά Ανοικτής Πρόσβασης. Τα περιοδικά αυτά δίνουν ελεύθερη πρόσβαση στο υλικό τους, συνήθως με άδειες Creative Commons, ενώ παράλληλα ο δημιουργός παραχωρεί μόνο το δικαίωμα δημοσίευσης. Η πιο πλήρης λίστα περιοδικών Ανοικτής Πρόσβασης βρίσκεται στο https://doaj.org/.

    Πηγές

    Share on FacebookShare on TwitterPin it on PinterestShare on LinkedIn+1Share on TumblrShare via email